LIJST M

 

ARIANE MNOUCHKINE

Mephisto

(naar het gelijknamige boek van Klaus Mann)

 

Genre: Toneelspel

Vertaling en bewerking: Hans W. Bakx

Bezetting: Groep M16 V8

Duur: Avondvullend

Decor: 1

 

Korte inhoud:

Mephisto, een uit 21 scènes opgebouwd stuk, beschrijft de teloorgang van de revolutionaire cabaretgroep De Stormvogel en haar spelers in het Duitsland tussen de twee oorlogen en de aanloop naar het nazisme. Centraal staat de figuur van de meeloper Hendrik Höfgens, die zijn communistische idealen opgeeft om zijn theatercarrière te kunnen voortzetten. Om hem heen gegroepeerd zijn andere leden van het gezelschap: Sebastiaan Brükner en zijn zuster Erika, de joodse Carola Martin, Otto Ulrich, Nicolette von Niebuhr en zakelijk leider Magnus Gottschalk. Aan de andere kant staan onder meer Hans Miklas, reeds in de jaren twintig lid van de Nationaalsocialistische Arbeiderspartij, en Hans Josthinkel, toekomstig intendant van de Hamburgse schouwburg. Ook de oudere schrijvers Thomas Brükner (lees Mann), vader van Sebastiaan en Erika, en Theophile Sarder spelen een aanzienlijke rol.

Het stuk begint met de aankondiging, tijdens een voorstelling in de Hamburgse schouwburg, van de mislukte coup van Hitler in 1923.

Duitsland zucht onder een gierende inflatie en het lijkt alsof de revolutionairen de wind mee hebben.

Van het begin af zijn er echter spanningen met medewerkers die fascistische en antisemitische sympathieën hebben. Hendrik Höfgens, dan overtuigd communist, heeft een masochistische verhouding met het meisje Juliette.

In het derde toneel zien we de spelers van De Stormvogel een satirische scène repeteren en discussiëren over de lijn die gevolgd moet worden.

Vervolgens wordt een stuk van Sebastiaan gelezen, onder het toeziend oog van Theophile Sarder, die de groep mee uit eten neemt. Hij is ontgoocheld door wat zijn generatie overdraagt aan de jongeren: 'Duitsland bevolkt door ratten, dat is wat jullie willen'.

Hendrik wil trouwen met Erica. Nicolette wordt verliefd op Sarder.

In het zesde toneel, weer een Stormvogelrepetitie, zijn we een jaar verder. De communisten doen het goed in de verkiezingen van 1924, maar de voortdurende intimidaties van nazi's laten hun sporen achter. Niettemin lijkt Duitsland een idylle, wanneer de complete familie Brückner, Hendrik Höfgen inbegrepen, verzameld is op de veranda.

Na de pauze spitst de situatie zich toe. 'Maar tenslotte, de ratten kwamen op klaarlichte dag uit hun holen en ze zagen dat het er ontelbare waren. In die mooie septembermaand van 1930, werden zij gedwongen hun ogen te openen'. De sociaaldemocraten, op wie de Weimar republiek steunt, verliezen terrein aan de nazi's, die de tweede partij van het land worden. Ondertussen wordt Höfgen, die een acteur van aanzien is geworden, verscheurd tussen zijn loyaliteit aan de Stormvogelgroep en zijn ambitie die hem naar Berlijn lokt. Tijdens een repetitie van Goethes Faust treedt hij hard op tegen Hans Miklas en eist het ontslag van de nazi's, wat door Magnus Gottschalk wordt ingewilligd. Korte tijd later vertrekt Höfgen toch naar Berlijn, waar hij furore maakt en later intendant wordt. Zijn vrouw Erika en vooral Otto Ülrich en de jongere Alex houden het vaandel hoog. De situatie verslechtert snel: in het elfde toneel komt de tijding van Hitler 's overwinning (30 januari 1933), waarna sommige leden van de groep gedwongen zijn onmiddellijk te vluchten. De rest van het stuk vertelt de geschiedenis van de Duitse 'Exil', de vlucht en verspreiding van de linkse kunstenaars en intellectuelen over de wereld. Erika en Sebastiaan vluchten korte tijd later, terwijl ook hun vader, op vakantie in Zwitserland, in ballingschap raakt; Magnus, die getrouwd is met de joodse Myriam Horowitz, komt onder zware pressie te staan en beneemt zich tenslotte samen met Myriam het leven; Otto duikt met enige anderen onder om in het verzet te gaan en wordt door de SA doodgemarteld.

In het zeventiende toneel zien we ook een tegengestelde tendens: Hans Miklas verzet zich tegen de nieuwe, antisemitische intendant Josthinkel en weigert een verklikker te worden. Intussen verblijft Höfgen, door zijn vroegere vrienden in de steek gelaten, in Berlijn en verweert zich in het slottoneel met de woorden: 'Waarom achtervolgen ze mij? Ik heb niets gedaan. Wat kan ik doen? Ik ben toch maar een gewone toneelspeler'.

 

Personages:

Alex

Carola Martin

Emelyne

Erika Brückner

Hans Josthinkel

Hans Miklas

Hendrik Wifgen

Juliette

Knurr

Lorenz

Ludwig

Magnus Gottschalk

Mevrouw Efeu

Myriam Horowitz

Nicoletta von Niebuhr

Otto Ulrich

Sebastiaan Brückner: Klaus Mann

Theofile Sarder

Therese von Herzfeld

Thomas Brückner

Vonsieg, Hitler, Officier (personen in een sketch)

 

Figuranten: Gérant; Toneelknechten; Ober

 

Gedigitaliseerd: Zomer 2012 door http://www.Adarovzw.be