SCHRIJVEN OVER EEN VOORSTELLING:

Dat doe je met respect. Punt.
Wat niet wil zeggen dat je niet kritisch mag zijn. Integendeel. Over een voorstelling en zijn makers schrijven is een vorm van aandacht geven. Aandacht waar ze om vragen, anders zouden ze niet deelnemen aan een tornooi of in het geheel niet voor een publiek spelen.
Jouw mening geven is ook je recht. Maar. Let er op dat het jouw mening is en wees er van bewust dat dit alleen ‘jouw’ mening is.
Denk er ook aan dat jij niet verplicht was om te gaan kijken en dat anderen niet verplicht zijn jouw mening te lezen of te delen.
Dus. Schrijven over een voorstelling doe je met respect. Punt.

Iedereen kan een mening geven over een voorstelling. Voor de ene zal dat al wat makkelijker en vlotter gaan dan voor de andere. Daarom ben ik zo vrij om hierna enige punten aan te reiken waar je een houvast aan hebt bij het schrijven.

- Vorm voor jezelf eerst een algemene mening voor je begint te schrijven. Als je dat niet doet loop je gevaar wat doelloos in het rond te ploeteren. Daar heeft niemand wat aan. Vervolgens kun op basis van wat hierna komt je mening funderen. Alleen maar je algemene aanvoelen wereldkundig maken kan natuurlijk. Maar, daar leer je zelf niets van en de lezers ook niet. Ik heb persoonlijk al vastgesteld dat ik na het formuleren van het “waarom” ik de voorstelling zus of zo vond ik mijn eerste gevoelsmatige mening moest bijstellen.

- Vanuit welke achtergrond schrijf je?
Ik ben echt niet geïnteresseerd in jouw studieniveau of sociale achtergrond. Maar weet wel graag of je het stuk kent. Of je het al eens eerder hebt gezien. Of je er aan hebt meegewerkt. Of dat je gewoon beslist hebt, ik ga vandaag eens naar theater. En nu ik thuis ben heb ik wat te ventileren.

- Heb je al eerdere recensies gelezen over deze productie?
Waren die unaniem? Werden er ter zake doende opmerkingen gemaakt? Heb jij bij het kijken daarmee rekening gehouden?

- Wat vond je van het decor, belichting, rekwisieten, kostuums? Werd er speciaal muziek gebruikt, beelden of geluidseffecten?
Werd alles oordeelkundig en ter zake gebruikt of werd het allemaal zo maar een beetje voor het effect in het rond gestrooid.

- Maakt het gezelschap zijn beloften waar?
Normaal krijg je in het programma een aanzet naar wat je gaat zien. Klopt het beeld dat je kreeg door die aankondiging, met wat de maker je uiteindelijk liet beleven?

- Hebben de makers een realistisch beeld willen geven van een situatie of gebeuren?
Zijn ze in die opzet geslaagd of vond je het helemaal niet geloofwaardig.

- Of tegengesteld en alles daartussen. Was het een sprookje? En was het sprookjesgehalte groot genoeg.

- Heeft het stuk je geraakt? Kon je er niet over zwijgen en niet van slapen. Of. Wist je al niet meer waarover het stuk ging voor je de zaal had verlaten.
Als je het net hebt uitgemaakt met je vriendin, je moeder is verongelukt en je vader pleegde zelfmoord zal iedereen begrijpen dat je zelfs tijdens de voorstelling er niet bij was.
Maar schrijf er dan daarna ook niets over ‘van horen zeggen’.

- Zijn de intenties van de schrijver, voor zover je die kent, er uit gekomen of heeft de regisseur een eigenzinnige, vertekende versie van de tekst laten spelen? Waaraan geef je de voorkeur? En vooral, waarom?

- Heb je een duidelijke heldere verhaallijn gezien? Kun je het verhaal kort samengevat weergeven. Of. Bestond de voorstelling uit gestapelde fragmenten die samen een voorstelling vormden? Het zijn verschillende, evenwaardige benaderingen van toneel maken. Wat vond je er van?

- Ik hou er niet van om één of meerdere acteurs in het zonnetje te zetten of naar de verdoemenis te schrijven. Als je het toch doet gebruik dan redelijke argumenten. Amateurtoneel is het resultaat van de prestaties van een hele groep. Een amateur acteur doet het voor zijn eigen en uw plezier. Je kunt hem wijzen op tekortkomingen, maar op het niveau van het Landjuweel kun je niemand meer de grond in boren. Je kunt het alleen oneens zijn met de selectiecommissie over hun selectie van een bepaald stuk met deze actoren. De acteurs, regisseur en bestuur kunnen nog moeilijk neen zeggen als ze geselecteerd worden.

- Gaf het stuk morele waarden mee? Geef ze mij door. Wat vond jij van die waarden?

- Denk na over de titel van je stukje. Met de titel zet je de toon voor de rest van je werkstukje.

- Als je het toneelstuk chronologisch wil samenvatten maak dan gebruik van de 5 W’s. Wie deed Wat, Waar, Wanneer en Waarom. Deze vijf W’s hebben we als lezer liefst al de eerste, inleidende, alinea meegekregen.

- Geef nu pas een waardeoordeel. Onderbouw wat je zegt. Zowel positief als negatief. Stel jezelf tijdens het schrijven steeds de vraag waarom je iets goed of slecht vond en beantwoord deze vraag naar eer en geweten. Gebruik redelijke argumenten. Probeer bij iets dat je negatief ervaart een positieve oplossing aan te reiken. Heb je iets niet begrepen. Geef dat dan toe en misschien krijg je wel een redelijk antwoord waardoor je wat hebt bijgeleerd.

- Tot slot de conclusie. Houd ze beknopt en draag geen nieuwe argumenten meer aan. Probeer met een positieve noot te eindigen.

- En voor je het instuurt. Leg het stukje even aan de kant en herlees het aandachtig. Komt je mening goed tot zijn recht?
Gebruik liefst geen superlatieven of wees er erg spaarzaam mee. “Uniek” en “subliem” zijn woorden van onschatbare waarde. Er gaat niets meer boven deze woorden.

- Lees nu eerst nog eens de andere kritieken. Misschien heb je wat gemist of wil je reageren. Je kunt nu nog aanpassen maar, let op dat je bij jouw beleving blijft van wat jij gezien hebt.

Voor velen onder u trap ik hier waarschijnlijk open deuren in. Het is voor de anderen dat ik dit schreef.

Uw dienaar, Oberon I